Сайттан издөө
Сайттан издөө
Кыргыз Республикасынын Президенти

Кыргыз Республикасы менен Япониянын ортосунда достукту, өнөктөштүктү жана кызматташтыкты андан ары тереңдетүү жөнүндө биргелешкен билдирүү

“Кыргыз Республикасы менен Япониянын ортосунда достукту, өнөктөштүктү жана кызматташтыкты андан ары тереңдетүү жөнүндө биргелешкен билдирүү

Мындан ары “Тараптар” деп атала турган Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев жана Япониянын Премьер-министри Синдзо Абэ;

дипломатиялык мамилелерди орнотуунун 20 жылдыгын белгилешкен Кыргыз Республикасы менен Япониянын ортосундагы достукту, өнөктөштүктү жана кызматташтыкты туруктуу өнүктүрүүгө канааттанууну билдирип,

алардын өлкөлөрү эркиндик, демократия, адамдын негизги укуктары жана укуктун үстөмдүгү сыяктуу жалпы негизги баалуулуктарды туу туткан өнөктөр болуп санала тургандыгын ырастап,

үзүрлүү пикир алууларды жүргүзүп жана эки тараптуу мамилелердин абалы жана өнүгүү келечектеринин маселелеринин кеңири чөйрөсү, ошондой эле өз ара кызыкчылык туудурган эл аралык маселелер боюнча жалпы түшүнүүгө жетишүү менен,

төмөнкүлөрдү билдиришти:

  1. Эки тараптуу кыргыз-япон мамилелери өнүгүшүнүн тарыхый мезгилин баштан кечирип жана достуктун, өнөктөштүктүн жана кызматташтыктын кыйла жогорку деңгээлине өтүп жаткандыгын ырастоо менен Тараптар Кыргыз Республикасынын Президентинин Японияга расмий сапары кызматташтыктын жаңы багыттарын жана формаларын издөө, эки мамлекеттин ортосунда мамилелерди өнүктүрүүдө артыкчылыктуу жактарды аныктоо үчүн маанилүү кадам болуп санала тургандыгы жөнүндө бир пикирге келишти.

         Тараптар, өз ара урматташуу жана ишеним, өз ара жардамдашуу жана өз ара пайдалуу кызматташтык Кыргыз Республикасы менен Япониянын ортосундагы мамилелерди өнүктүрүүнүн башкы принциптери болуп саналат деп эсептөө менен өз ара түшүнүшүүнү, достукту жана өнөктөштүктү чыңдоо боюнча зарыл күч-аракеттерди жумшоого даярдыктары жөнүндө билдиришти.

  1. Тараптар жигердүү саясый диалогду колдоо, анын ичинде, жогору даражалуу кызмат адамдарынын өз ара сапарлары түрүндө колдоо көрсөтүү, эл аралык актуалдуу маселелер боюнча региондук жана глобалдык деңгээлде  тыгыз өз ара аракеттенүү эки өлкөнүн ортосунда мамилелерди туруктуу өнүктүрүүгө жана өз ара ишенимди андан ары чыңдоого көмөк көрсөтө тургандыгын баса белгилешет.
  2.  Япон Тарап Кыргыз Республикасынын демократияны андан ары өнүктүрүү жана чыңдоо үчүн туруктуу күч-аракет жумшоого далалатын жогору баалайт жана колдоого алат.
  3.   Тараптар парламенттер аралык алмашууларды андан ары өнүктүрүү эки өлкөнүн ортосундагы байланыштарды чыңдоого зор дем берет деген жалпы түшүнүккө келишти.

Ушуга байланыштуу Тараптар маселелердин эң кеңири чөйрөсү боюнча эки тараптуу өз ара аракеттенүүнүн натыйжалуулугун жогорулатуу максатында кызматташтыктын бардык деңгээлдеринде байланыштарды андан ары чыңдоо жана карым-катнаштарды жигердештирүү маанилүү деп эсептешет.

  1. Тараптар Кыргыз Республикасынын Президентинин Японияга сапарынын жүрүшүндө төмөндө аталган ведомстволордун ортосунда өз ара пайдалуу кызматташтыкты өнүктүрүүгө жана тереңдетүүгө багытталган Кыргыз Республикасынын Экономика министрлиги менен Япониянын Экономика, соода жана өнөр жай министрлигинин ортосундагы кызматташтык жөнүндө Меморандумга, Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлиги  менен Япониянын Билим берүү, маданият, спорт, илим жана технологиялар министрлигинин ортосундагы билим берүү чөйрөсүндөгү кызматташтык жөнүндө Меморандумга жана Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлиги менен  Япониянын Ички иштер жана коммуникациялар министрлигине караштуу өрткө жана бөөдө кырсыктарга каршы туруу боюнча Агенттиктин ортосундагы бөөдө кырсыктарды болтурбоо жагындагы кызматташтык жөнүндө Меморандумга кол коюуну кубатташты.
  2. Тараптар экономикалык байланыштарды андан ары өнүктүрүү жана диверсификациялоо үчүн эки тараптуу сооданы кеңейтүүгө кызыккандыктарын билдиришти жана пайдалуу кендерди чалгындоо жана казып алуу, энергетика, транспорт жана коммуникациялар, айыл чарбасы жана кайра иштетүү өнөр жайы, кадрларды даярдоо, туризм, социалдык жана финансы сектору сыяктуу жактарда кызматташтыкты чыңдоону жактап чыгышты.

             Кыргыз Тарап жогоруда аталган чөйрөлөрдө кызматташтык боюнча орто мөөнөттүү келечекке программаларды иштеп чыгуу алардын натыйжалуулугун жогорулата тургандыгын белгиледи.

  1. Соода-инвестициялык кырдаалды өркүндөтүү үчүн бардык зарыл күч-аракеттерди жумшоого Кыргыз Тараптын даярдыгын көңүлгө алуу менен Япон Тарап долбоордук эмес гранттык жардам берүү жөнүндө билдирди, ал япон компанияларынын Кыргыз Республикасындагы бизнесин кеңейтүүгө кызмат кылат.
  2. Эки өлкөнүн ортосунда сооданы жана инвестицияларды кеңейтүүгө дем берүүчү колдо бар механизмдер аркылуу бизнес маалыматтарды алмашуунун маанисин ырастоо менен Тараптар мамлекеттик жана жеке сектордун өкүлдөрүнүн катышуусу менен андан аркы дилогду өнүктүрүүдө бирдей түшүнүккө келишти. 
  3. Кыргыз Тарап Япон Тараптын жалпы 50 миллиард япон йени суммасында өнүктүрүүгө Расмий жардам (ODA) бергендигин жана экономикалык кызматташтык долбоорлорун жүзөгө ашырууда  Япон эл аралык кызматташтык агенттигинин (JICA) өзгөчө ролуна жогору баа берди. Япон Тарап демократияны чыңдоо, ошондой эле “Кыргыз Республикасына жардамдашуу планы” программасынын негизинде туруктуу жана тең салмактуу экономикалык өсүш үчүн Кыргыз Республикасына тийиштүү жардам көрсөтүүнү улантууга ниетин билдирди.

Тараптар, Кыргыз Тараптын  билдирген йендик жардамды кайра баштоо ниетин эске алуу менен аларды кайра жандандыруу үчүн Кыргыз Республикасы үчүн оптималдуу жана стратегиялык маанилүү долбоорлорду иштеп чыгуу процессин тездетүү зарылчылыгы жөнүндө бир пикирге келишти.

  1. Кыргыз Тарап Ысык-Көл облусунун экономикалык өнүгүшүнө зор салым болуп калган “Бир айыл – бир продукт” кыймылы боюнча техникалык долбоорду жүзөгө ашыргандыгы үчүн Япон Тарапка ыраазычылык билдирди. JICAнын  жана япон ишканаларынын көмөк көрсөтүүсү менен япон рыногунда Кыргыз Республикасынын кол өнөрчүлүк буюмдарынын таркашынын ийгиликтерин кубаттоо менен  Тараптар ушул долбоорду кеңейтүү үчүн кызматташууга даярдыктарын билдиришти. Кыргыз Тарап Кыргыз Республикасына жиберилген JICAнын жаш жана улуу волонтерлорунун ишмердигине да жогору баа берди.
  2. Кыргыз Тарап транзиттик өлкө катары Кыргыз Республикасынын потенциалын белгилөө менен «Стамбул-Бишкек-Токио» маршруту боюнча авиакаттамын ачуу ниетин билдирди. Япон Тарап өз кезегинде эки өлкөнүн ортосунда авиациялык байланыштарды өнүктүрүү боюнча Кыргыз Тараптын күч-аракетин кубаттады.
  3. Тараптар Кыргыз Республикасынын туруктуу жана өз алдынча өнүгүшү үчүн инфраструктураны өнүктүрүүнүн жана жолдорду администрациялоону бекемдөөнүн маанисин баса белгилешти, “Бишкек-Ош автожолундагы Көк-Арт дарыясы аркылуу көпүрөнү реконструкциялоо боюнча долбоорду (техникалык-экономикалык негиздеме)” жүзөгө ашыруу боюнча гранттык жардам берүү жөнүндө чечимди кубатташты.
  4. Тараптар Кыргыз Республикасынын экономикасынын туруктуу өнүгүшү үчүн минералдык ресурстарды иштетүү чөйрөсүнүн маанисин аңдап-түшүнүү менен Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын М.М.Адышев атындагы Геологиялык институт менен Япониянын мунай, газ жана металл боюнча улуттук корпорациясынын ортосунда Кыргыз Республикасындагы сейрек кездешүүчү металлдарды биргелешип геологиялык изилдөө боюнча кызматташтыкты алга илгерилетүүнү кубатташты жана япондук кызыктар компанияларды тартуу үчүн күч жумшоого ниеттерин билдирди.
  5. Тараптар энергияны үнөмдөө жана энергиянын кайра иштелип чыккан булактары жагында кызматташтыкты өнүктүрүүгө ниеттенгендиктери жөнүндө билдиришти. Ушуга байланыштуу Тараптар  энергияны үнөмдөө жана энергетиканын натыйжалуулугун жогорулатуу үчүн Кыргыз Республикасынын Энергетика жана өнөр жай министрлиги менен Япониянын энергетикалык жана өнөр жайлык технологияларын өнүктүрүү боюнча Уюмунун ортосундагы кызматташтыкты андан ары илгерилетүүнү кубатташты.
  6. Япон Тарап япон жарандары үчүн Кыргыз Республикасындагы визасыз режимди жогору баалады, ал жалпы кызматташууга жана карым-катнаштарга көмөк көрсөтөт.
  7. Япон Тарап кыргыз элине жана Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө Улуу чыгыш япон жер титирөөсүнө байланыштуу көңүл айткандыгы, ошондой эле Борбордук Азия өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардын бири болгон гуманитардык жардамы үчүн ыраазычылык билдирди.
  8. Тараптар университеттер аралык кызматташты кубатташты жана студенттерди жана жаштарды алмашууну андан ары жигердештирүүгө ишеним билдиришти. Кыргыз Республикасында кадрларды даярдоодо адамды өнүктүрүүнүн Кыргыз-Япон борборунун салымын жогору баалоо менен, Тараптар бул борбор эки өлкөнүн ортосундагы ар кандай чөйрөлөрдө алмашуу базасынын ролун ойноону уланта тургандыгына ишеним билдиришти.
  9. Кыргыз Тарап 2006-жылдан бери Япон Өкмөтү жүзөгө ашырып келе жаткан адам ресурстарынын потенциалын өнүктүрүүнүн стипендиялык программасынын алкагында Кыргыз Республикасында кадрларды даярдоого көмөк көрсөткөндүгү үчүн ыраазычылык билдирди. Тараптар бул программанын катышуучулары Кыргыз Республикасынын ар кандай чөйрөлөрүн өнүктүрүүгө тийиштүү салым кошуп, ошондой эле Кыргыз Республикасы менен Япониянын элдеринин ортосунда көпүрө боло тургандыгына ишеним билдиришти.
  10. Тараптар көп деңгээлдүү эки тараптуу мамилелерди орнотуу үчүн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары менен өкмөттүк эмес уюмдардын ортосундагы өз ара аракеттенүүнүн маанилүү экендигин бирдей түшүнүүгө келишти.
  11. Тараптар маданият, билим берүү,  саламаттыкты сактоо, туризм, спорт, маалымат жана жаштар саясаты жагында байланыштарды кеңейтүү боюнча күч-аракеттерди жумшоого ниеттенгендиктерин билдиришти. Тараптар ошондой эле маданияттар аралык алмашууларды тереңдетүү үчүн эки өлкөдө иш-чараларды өткөрүүгө ниеттенгендиктерин да билдиришти.
  12. Тараптар “Борбордук Азия + Япония” Диалогунун региондук кызматташты чыңдоо ишине олуттуу салымын белгилешти жана Борбордук Азияда туруктуулук, коопсуздук жана экономикалык өнүгүү зонасын түзүүгө көмөк көрсөткөн региондук интеграциянын катализатору катары Япониянын ролун баса белгилешти.
  13. Тараптар 2012-жылы ноябрда Токио шаарында болгон “Борбордук Азия + Япония” Диалогунун алкагында тышкы иштер министрлеринин Төртүнчү кеңешмесинин натыйжаларына канааттангандыктарын билдиришти жана жетишилген макулдашууларды конкреттештирүү үчүн ар тараптуу күч-аракетти жумшоо зарылчылыгы жөнүндө бир пикирге келишти. Ушул максатта Тараптар 2013-жылы Борбордук Азияда соодага жана инвестицияларга дем берүүдө региондук кызматташуунун ролу боюнча “Интеллектуалдык диалогду” кубатташты. Тараптар кийинки министрлер кеңешмесин Кыргыз Республикасынын төрагалыгы астында Бишкек шаарында өткөрүү боюнча кызматташууга ниеттенгендиктерин да билдиришти.
  14. Афганистанда туруктуулукту жана тынчтыкты өнүктүрүүгө жана орнотууга көмөк көрсөтүү боюнча жигердүү өз ара аракеттенүү жана консультациялар механизмдерин жөнгө салууну жактай тургандыктарын ырастоо менен Тараптар эки тараптуу форматта гана эмес, ошондой эле “Борбордук Азия + Япония” Диалогунун жана башка региондук кызматташтыктын башка форматтарында кызматташтык механизмдерин пайдалануу зарылчылыгы жөнүндө бир пикирге келишти.  Ушуга байланыштуу, 2014-жылы Эл аралык коопсуздукка көмөк көрсөтүү күчтөрүнүн (ISAF) аскерлеринин чыгарылышынын фонунда Япон Тарап Борбордук Азия өлкөлөрү менен Афганистанда ООНдун баңгизаттар жана кылмыштуулук боюнча Башкармасы (UNODC) менен бирдикте чек ара контролун жакшыртуу жана Борбордук Азия өлкөлөрүндө, анын ичинде Кыргыз Республикасында чек ара контролунун пункттарын орнотуу үчүн жаңы долбоорлорду жүргүзүү  үчүн кызматташууга ниеттенгендигин билдирди.
  15. Япон Тарап Улуу чыгыш япон жер титирөөсүнүн кесепетинен алынган тажрыйбаны жана таалимди эл аралык шериктештик менен бөлүшүүгө, ошондой эле адамдык коопсуздук концепциясынын негизинде эл аралык жамааттарда бөөдө кырсыктарга туруктуу жамааттарды курууга көмөк көрсөтүүгө чечкиндүүлүгүн дагы бир жолу баса белгиледи.  Ушуга байланыштуу Тараптар Япония менен Борбордук Азиянын, анын ичинде бул жагында Кыргыз Республикасынын ортосундагы кызматташты алга илгерилетүүнүн зор маанисин түшүнүү менен япондук гранттык жардамдын алкагында жана ООНдун өнүктүрүү Программасынын калкасы астында бөөдө кырсыктардын тобокелдиктерин азайтуу жагында долбоорлорду жүзөгө ашыруу жөнүндө чечимдерди кубатташат.
  16. Тараптар эркиндик, демократия, адамдын негизги укуктары жана укуктун үстөмдүгү сыяктуу негизги дөөлөттөрдү кубаттоо менен ошол эл аралык дөөлөттөрдүн негизинде эл аралык шериктештиктин алдында турган ар кандай милдеттерди чечүү үчүн кызматташууга чечкиндүүлүктөрүн билдиришти. Ушуга байланыштуу, Тараптар дүйнөдөгү тартип күч менен эмес, укук менен камсыз кылынууга тийиш экендиги жөнүндө бир пикирге келишти. Тараптар ООНдо жана башка эл аралык уюмдарда өз ара көмөк көрсөтүүнү жана кызматташтыкты тереңдетүүгө жана чыңдоого ниеттенгендиктерин да билдиришти.  
  17. ООН системасындагы реформалар кечиктирилгис милдет болуп санала тургандыгын белгилөө менен Тараптар Коопсуздук Кеңешин кеңейтүүдө кызматташтыктын зарылчылыгын баса белгилешти жана ООНдун Коопсуздук Кеңешин реформалоонун маңызы Коопсуздук Кеңешинин туруктуу жана туруктуу эмес мүчөлөрүнүн санын көбөйтүүдө тургандыгын ырасташты. Ушуга байланыштуу, Кыргыз Тарап  туруктуу мүчө катары Япониянын ООНдун Коопсуздук Кеңешине киришин колдой тургандыгын билдирди, ошондой эле 2015-жылы ООНдун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу эмес мүчөлөрүн шайлоодо Япониянын талапкерлигин  колдоо жөнүндө билдирди. Япон Тарап өз кезегинде мындай колдоо үчүн ыраазычылык билдирди.
  18. Тараптар, бейкут калк арасында, анын ичинде Япониянын жарандарынын курмандыктарына алып келген Алжирдеги жакында болгон ири масштабдагы террористтик актыга көңүл буруу менен кесепетинен бейкүнөө адамдар курман болгон террордук актыларды катуу айыптай тургандыктарын билдиришти, жана эл аралык кызматташтыкты чыңдоо жолу менен терроризмге каршы күрөштү улантуу жөнүндө бир пикирге келишти.
  19. Кыргыз Тарап чек ара контролу жана бажылык башкаруу жагында,  террористтердин финансылык булактары болуп кала турган баңгизаттарды жүгүртүүгө каршы аракет катары Япон Тараптын техникалык жана финансылык кызматташтыгын жүзөгө ашырууга жогору баа беришти. Япон Тарап террордук актыларга жана баңгизаттарды мыйзамсыз жүгүртүүгө каршы натыйжалуу аракет кылуу үчүн ар кандай эл аралык уюмдардын алкагында эки тараптуу жана ошондой эле көп тараптуу форматтарда Кыргыз Тараптын тыгыз кызматташуусуна жогору баа берди.
  20. Тараптар экологиялык маселелерди чечүүдө кызматташтыкты тереңдетүү жөнүндө бир пикирге келишти жана туруктуу өнүктүрүүнү жүзөгө ашырууда “жашыл экономикага” өтүүнүн маанисин жалпы түшүнүүгө келишти. Япон Тарап Борбордук Азияда, атап айтканда, Кыргыз Республикасында “жашыл экономикага” өтүүнү жүзөгө ашыруу үчүн курчап турган чөйрөнү коргоо боюнча япон технологияларын жана билимдерин колдонууга ниеттенгендигин билдирди. Тараптар климаттын өзгөрүү маселесинин маанилүү экендигин түшүнүү менен 2012-жылдын акырында Доха шаарында болгон климаттын өзгөрүшү жөнүндө ООНдун Алкактык конвенциясынын тараптарынын 18-Конференциясынын (СОР18) жыйынтыктарын эске алуу менен кыйла адилеттүү жана натыйжалуу жаңы эл аралык механизмдерди түзүүгө багытталган андан аркы жигердүү кызматташтык жөнүндө бир пикирге келишти.
  21. Тараптар ядролук куралсыздануу жана таркатпоо идеясын жактай тургандыктарын дагы бир жолу ырастап,  ошондой эле Борбордук Азияда ядролук коопсуздукту жогорулатууга багытталган кызматташтыкты илгерилетүүнү кубатташты. Тараптар ошондой эле таламдаш өлкөлөр, анын ичинде ядролук куралы бар өлкөлөр эң жакынкы мезгилде  Борбордук Азияда ядролук куралдан эркин зона жөнүндө Келишимдин ядролук мамлекеттер тараптан коопсуздуктун терс кепилдиктери боюнча Протоколду талкуулоо үчүн сүйлөшүүлөр столуна отурат деген ишеним билдиришти. 
  22. Тараптар 2013-жылы февралда Түндүк Корея жүргүзгөн ядролук сыноону жана 2012-жылы декабрда ракета учурууну кескин айыпташып, мындай аракеттер региондо жана жалпы эле дүйнөдө тынчтыкка жана туруктуулукка олуттуу зыян келтире тургандыгын билдиришти. Тараптар Түндүк Корея ООНдун Коопсуздук Кеңешинин тийиштүү Резолюциясын, анын ичинде № 2087 Резолюцияны жана 2005-жылдагы Алты тараптуу сүйлөшүүлөрдүн Биргелешкен билдирүүсүн толук аткарышын, жана андан аркы провокациялык аракеттерди жасабоону катуу талап кылышты. Кыргыз Тарап Түндүк Корея тарабынан уурдап кетүү маселелерине карата Япониянын позициясын колдой тургандыгы жөнүндө билдирди. Тараптар Түндүк Корея  гуманитардык кырдаалга, анын ичинде уурдап кетүү маселелерине эл аралык шериктештиктин тынчсыздануусуна жооп кайтарууга тийиш экендигин дагы бир жолу баса белгилешти.

Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев жылуу жана достук кырдаалда кабыл алуу үчүн ыраазычылык билдирди жана Япониянын Премьер-министри Синдзо Абэни ыңгайлуу учурда Кыргыз Республикасына келип кетүүгө чакырды. Япониянын Премьер-министри Абэ чакырууну канааттануу менен кабыл алды.

Алмазбек АТАМБАЕВ

Кыргыз Республикасынын Президенти

 

Синдзо АБЭ

Япониянын Премьер-министри

                                   2013-жылдын 27-февралы, Токио шаары”

       

 

2013-жыл 27-февраль