Сайттан издөө
Сайттан издөө
Кыргыз Республикасынын Президенти

Президент Алмазбек Атамбаев Жогорку Кеңешке “Автомобиль транспорту жөнүндө” Мыйзамга карата каршы пикир жөнөттү

Кыргыз Республикасынын Президенти Алмазбек Атамбаев Кыргыз республикасынын Жогорку Кеңешине 2013-жылдын 18-апрелинде кабыл алынган “Автомобиль транспорту жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамына карата каршы пикир жөнөттү.

Каршы пикирде мындай деп айтылат:

Кабыл алынган Мыйзамда ташуулардын коопсуздугун камсыз кылуу бөлүгүндө ташуучуларга жана автотранспорттук каражаттарга коюлуучу атайын талаптар белгиленген. Бирок бул талаптар автотранспорттук тармакты натыйжалуу башкарууга түрткү бербейт жана анын кесепети автотранспорттук кызмат көрсөтүү рыногуна терс таасирин тийгизиши мүмкүн. Андан тышкары, Мыйзамда Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык келбеген ченемдер жана бир катар ички карама-каршылыктар бар.

Менчик укугунда же башка мыйзамдуу негиздерде автотранспорт каражаттарын коюу үчүн өндүрүштүк-техникалык базанын жана аймактын, анын ичинде ижарага алынган өндүрүштүк-техникалык базанын болушу жөнүндө талап майда транспорттук компаниялардын жана жеңил автомобиль транспорту менен ташыган жеке ишкерлердин абалынын начарлашына алып келиши мүмкүн. Көрсөтүлгөн ченем жеңил автомобиль транспорту менен ташууларды жөнгө салуу маселесинде колдонулбайт, анткени ташуучулардын көпчүлүгү (жеңил таксилер) өз ишин жеке ишкерлер катары патенттин негизинде жүргүзөт. Өндүрүштүк базанын болушу жөнүндө талап автомобилдик ташуу рыногунан жогоруда аталган адамдарды сүрүп чыгарууга шарт түзүшү мүмкүн. Автомобилдик ташууларга талаптарды катуулатуу мыйзамсыз ташуулардын (талап кылынган каттоосу жок) көбөйүшүнө алып келиши мүмкүн.

Барыдан мурда бул ченем жүргүнчүлөрдү автобустар менен ташууга жана жүктөрдү ташууга багытталууга тийиш. Анткени негизинен мындай ташуулар транспорттук компаниялар тарабынан ишке ашырылат, ал эми ошол эле учурда жеңил транспорт менен ташууларды негизинен жеке ишкерлер менчик транспорт каражаттарында ишке ашырат.

Кыргыз Республикасынын Президентинин 2013-жылдын
21-январындагы № 11 Жарлыгы менен бекитилген 2013-2017-жылдардын мезгилине Кыргыз Республикасын туруктуу өнүктүрүүнүн Улуттук стратегиясы чакан жана орто бизнести өнүктүрүү маселелерине өзгөчө көңүл бурат. Алсак, Стратегиянын 8.4-пунктуна ылайык “ишкердик активдүүлүктү өнүктүрүү үчүн шарттарды түзүү мамлекеттик органдардын иштеринин артыкчылыктуу багыты болууга тийиш”. Стратегиянын бизнес чөйрөнү жакшыртуу жагындагы негизги максаты чакан жана орто ишкердиктин атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн жагымдуу шарттарды түзүү аркылуу алардын туруктуу өнүгүшүн камсыз кылуу болуп саналат. Мыйзамдын жогоруда көрсөтүлгөн ченеми Стратегиянын белгиленген жоболоруна карама-каршы келет жана чакан жана орто ишкердик субъекттеринин укуктарын кысымга алат.

Автомобилдин огуна карата алганда рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан жана жүргүнчүлөрдү коммерциялык ташуу үчүн атайын башкаруусу бар автобустарды, жеңил автомобиль-таксилерди пайдаланууга тыюу салуу калктын белгилүү бир бөлүгүнүн нааразылыгын жаратат. Мамлекеттик каттоо кызматынын маалыматына ылайык 2006-жылдын 1-февралынан 2013-жылдын
27-мартына чейинки мезгилде рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан катталган автотранспорттук каражаттардын саны 94 170 бирдикти, б.а. автотранспорттук каражаттардын жалпы санынын 20,59%ын түзөт. Колдо бар маалыматтарга ылайык жеңил автотранспорт менен ташуучулардын саны 25 миңден ашык адамды түзөт.

Рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан жүргүнчүлөрдү ташуучу автотранспорттук каражаттарды пайдаланууга тыюу салуучу ченем аталган адамдардын ишкердикти ишке ашырууга укуктарын козгойт.

Мыйзам күчүнө кирген учурда аталган адамдар жүргүнчүлөрдү ташуусу үчүн ошол эле жылы чыгарылган рулдук дөңгөлөгү сол тарабында жайгашкан кыйла кымбат автомобилдерди же болбосо техникалык абалы кыйла начар (көп жол жүргөн ж.б.), чыгарылган жылы кыйла эски автомобилдерди сатып алууга аргасыз болушат.

Рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автомобилдердин баасы салыштырмалуу төмөн жана өлкөнүн калкынын сатып алуу жөндөмдүүлүгү да жогору эмес экендигин эске алуу зарыл. Ушуга байланыштуу рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автотранспорттук каражаттарда ташууну ишке ашырган ташуучуларга автотранспорттук каражаттарын алмаштыруу үчүн берилүүчү мезгил жетишсиз деп эсептейм.

Жогоруда аталган чектөөлөр Кыргыз Республикасынын аймагына рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автомобиль транспортун алып келүүгө тыюу салуу жөнүндө маселени бир убакта чечүү менен кыйла кечирээк мөөнөттө күчүнө кириши керек.

Автомобилдин огуна карата алганда рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан жана жүргүнчүлөрдү коммерциялык ташуу үчүн атайын башкаруусу бар автобустарды, жеңил автомобиль-таксилерди пайдаланууга тыюу салууну белгилөө менен кабыл алынган Мыйзам жүктөрдү ташууда рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автотранспорттук каражаттарды пайдаланууга тыюу салбайт.

Аталган чектөөлөрдү белгилөөнүн максаты болуп жарандардын жашоо-турмушунун жана ден соолугунун коопсуздугун камсыз кылуу саналат. Ушуга байланыштуу рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автотранспорттук каражаттар менен жүктөрдү ташуу да жол кыймылынын коопсуздугуна, анын натыйжасында жарандардын жашоо-турмушунун жана ден соолугунун коопсуздугуна коркунуч туудураарын белгилей кетүү зарыл.

Дүйнөлүк практикада жүргүнчүлөрдүн коопсуздугун камсыз кылуу максатында автомобилдерде айдоочунун орду кыймылдын карама-каршы тарабында – оң тараптуу айдаган өлкөлөрдө сол жагында жана сол тараптуу айдаган өлкөлөрдө оң жагында болушу керек деп кабыл алынган жана белгиленген. “Кыргыз Республикасындагы жол кыймылы жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 21-беренесинин 5-бөлүгүнө ылайык Кыргыз Республикасынын жолдорунда транспорт каражаттарынын жолдун оң жагы менен жүрүү тартиби бекитилет”.

Аталган Мыйзамдын 3-беренесине ылайык “Жол кыймылынын коопсуздугун камсыз кылуунун негизги принциптери болуп:

- чарбалык иштин экономикалык натыйжалары үчүн жол кыймылына катышкан жарандардын өмүрүнө жана ден соолугуна артыкчылык берүү эсептелет;”.

Ички иштер министрлигинин маалыматына ылайык рулу оң тарабында жайгашкан автотранспорттук каражаттарда аварияга туш болуу пайызы 1000 автотранспорттук каражатка (“АМТК”) 8,97 жол-транспорт кырсыгын (“ЖТК”), ал эми рулу сол тарабында жайгашкан 1000 АМТКга 4 ЖТКны түзөт.

Аварияга туш болуунун себеби болуп сол тараптуу айдаган өлкөлөр үчүн дайындалган рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автомобилдердин техникалык жана эксплуатациялык жактан өзгөчөлүгү саналат. Мисалы: мындай автомобилдердин жарык берүү техникасы (фаралары) Кыргыз Республикасынын шартына ылайыкташтырылган эмес. Фараларды жадагалса сервистик ишканалардын шартында жөнгө салуу оң натыйжа бербейт. Ошентип, рулдук башкаруусу оң тарабында жайгашкан автомобилдер караңгыда же жакшы көрүнбөгөн шарттарда маңдайынан келе жаткан транспорттук каражаттардын айдоочуларынын көзүн уялтат. Андан тышкары, рулдук башкаруусу оң тарабында жайгашкан автомобилдердин айдоочуларынын өздөрүнүн жолду көрүүсү жолдун жарык-көлөкө чектеринин өзгөрүшүнөн улам начарлайт, жыйынтыгында бул ЖТКга алып келиши мүмкүн.

Рулдук башкаруунун оң тарабында болушу ансыз деле эң кооптуу маневр – озуп өтүүнү андан да кооптуу кылат, бул айдоочу үчүн жолдун көрүнүшү озуп өтүүдө кыйла чектелгендигине байланыштуу.

Кыргыз Республикасында жол кыймылын уюштуруу, жол кыймылын жөнгө салуунун техникалык каражаттарын орнотуу жолдун оң жагы менен жүрүү жана рулдук дөңгөлөгү сол тарабында жайгашкан автомобилдер үчүн арналган.

Жогоруда баяндалгандардан улам, эксплуатациялоо максатына карабастан рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автотранспорттук каражаттарды эксплуатациялоонун өзү жол кыймылынын коопсуздугуна коркунуч жаратат.

Ушуга байланыштуу рулдук дөңгөлөгү оң тарабында жайгашкан автотранспорттук каражаттар менен жүктөрдү ташууга да чектөөнү белгилөө зарыл деп эсептейм. Мында ушундай чектөөнү ишке киргизүү мөөнөтү жүргүнчүлөрдү жана жол жүгүн ташууга белгиленген чектөөлөргө окшош болушу керек.

Жогоруда баяндалгандардын негизинде жана Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 64-беренесинин 2-бөлүгүнүн
1-пунктун жана 81-беренесинин 2-бөлүгүн жетекчиликке алып,
2013-жылдын 18-апрелинде Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан кабыл алынган “Автомобиль транспорту жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамын макулдашылган вариантты иштеп чыгуу үчүн кайра кайтарам.

2013-жыл 4-июнь